Archaeologia Cornu-Britannica

From Wiki
Jump to navigation Jump to search

Some Properties of Phrase

[...]

Adrô [about] is sometimes used where we say in English on or upon; as, An hevez adrô y ᵹein, the shirt on his back; An lydroụ adrô ʼz garro, the stocking on your legs; An esᵹizoụ a dro ʼz treiz, the shoes on your feet; Anmanak adrô ʼz darn, the glove on your hand.

Dɐ, or dhɐ, [to] interposed between the noun or pronoun and verb; as, Rhag oụn hui dho Kɐdha, po an reụ dhɐ dèrhi, a huei dhɐ vɐz bidhis, lest you fall, or the ice break and you be drowned: As if one should say word by word; for fear you to fall, and the ice to break, &c.

Drôg [bad] is used sometimes for grief or sorrow; as, Drôg yụ ᵹenniv, I am sorry, q. d. Lat. verbatim, Malè se res habet mecum, quòd, &c.

Gurîthyl, or ᵹîl, [to do or make] is a word that is variously applied, and seems often redundant in the Cornish; as, Gụreụh oụna ᵹẏz fụrụ, mend your ways, amend your life; Gụreụh vî dhɐ ụelaz, show me, &c.

Guyn properly signifies white; but Gụyn agan bŷz, is, we are happy, q. d. the world shines upon us.

Mez signifies properly an open field; but avez is also the common word for without; as is likewise amêz in the Armoric, Ymaes in the southern Welsh, and amụigh in the Irish.

Na, ni, and the other negatives, as I have already hinted, are sometimes repeated; as Rag doụt na vedho na muî ᵹytheffiaz dhyuʼ, rhag an dzhedhma, least there be no more offered you this day; N'ora vi skrefa na muî, I can write no more.

Pen, or † pedn, in the British of all countries signifies an end as well as head. So Kynz pedn zythin, before the week's end: And Pedn vîz, pedn vledhan, &c. Hence we read in Nennius's account of the wonders of Ireland, that a piece of wood put into a lake called Loχ ʼn eaχ would be found in capite anni to be converted partly into stone and partly into iron.

Rhag, or rag, for, as also before, is variously used and sometimes pronounced râg. Rhag an dzhêdh, for the whole day; Dŷz yn râg, come forward; E ryv hedhaz râg e vrêg, he stretched forth his arm.

Ran, or ⸸ radn, a share or part; Emâ radn a lɐl, some say.

Toụlyz, cast; Toụlyz da vez, wasted.

Uar [upon] is applied sometimes to signify by; as, Nag yụ ụar an hêz, it is not by the length; and sometimes it is otherwise singularly used; as, Thera vî ụar ʼyz pizi, I desire you.

In the Cornish language (and the same may be said of the British of Wales, and the old Scotish) the verb † Kaffel, † Kavaz, or Kavaz, to have, wants the present tense of the indicative, and has no imperative mood; and therefore they always use the verb substantive and dative case; as, ʼMa dhẏmmo, ʼma † dhebm, or Ema dhodho, he hath; Ema dhẏn nî, we have, &c.

And they make frequent use of the dative case on other occasions: as, † Pẏ ᵹotha dhẏz bɐz dhyz levar, when you ought to be at your book; Ema huanz dhẏmmo, I desire; Ema kô, dhɐ vi, I remember.

Some English phrases are also imitated by the Cornish, which would be absurd in the Welsh: such as Mi vedn mɐz alêz, I will go abroad, or I will walk forth; as if one should say in Welsh, Mî a vẏnna vẏnd ar lêd; which would not be understood till explained, and then sufficiently ridiculous. So Emâ a kîl err, it does snow; Ema a kîl kezzar, it does hail, q. d. W. Ymae hî ʼn gueythẏr eira, &c.

It seems to be also in imitation of the English, that they place the adjective so often before the substantive, saying nessa zeithan, the next week; which would be expressed in Welsh ẏr uythnos nèsa.

The verb substantive is not always placed in the Cornish as in the Welsh, but often postponed; for they say, Paryz dhɐ dèrhi yụ, it's ready to break, where we say, y mae ẏn barod i dorri, &c.

[...]

JCH

1. En termen ez passiez ꞇera triᵹaz en St. Levan, dên ha bennen en teller kreiez Tshei an hor.

2. Ha an huêl a kẏꝺaz skent: Ha meꝺ an dên ꝺɐ e urêg; me a vedn mɐz ꝺa huillaz huêl dɐ îl; ha huei el dendel ʼᵹẏz bounaz ẏbma.

3. Kibmiaz têᵹ ev a kẏmeraz, ha pel ꝺa êst ev a travaliaz, ha uar an dûaꝺ e ʼryᵹ ꝺaz ꝺa tshei tîak; ha ʼryᵹ huillaz ena huêl ꝺa ʼuîl.

4. Panna huêl allosti ᵹuîl meꝺ an tîak: pẏb huêl ẏlla meꝺ Dzhûan. Ena dzhei a varᵹiniaz raᵹ trei penz an vleꝺan ᵹuber.

5. Ha pa ꞇera diụaꝺ an vleꝺan, e vêster a ꝺisᵹueꝺaz ꝺɐꝺo an trei pens. Mîr Dzhûan meꝺ e vêster; ẏbma ꝺɐ ᵹûber: Bez mar menta rei ꝺem arta, me a ꝺeska ꝺîz kên point a skîans.

6. Dreu hedna meꝺ Dzhûan: Na meꝺ e vester rei ꝺem, ha me a vedn laveral ꝺîz: kemereuʼ ꝺan meꝺ Dzhûan. Nenna mêꝺ e vêster: Kemer uîth na ʼrey gara an vôrʼ gòth rag an vòr noueth.

7. Nenna an dzhei a varzìniaz rag bleꝺan moy, rag pokâr gụber. Ha pẏ ꞇera ꝺiuaꝺ an vleꝺan e vêster a ꝺrôz an dri penz. Mîr Dzhûan mêꝺ e uaster, ybma ꝺa ᵹuber; bez mar menta rei ꝺem arta, me a ꝺẏska ꝺîz ken point a skîans.

8. Pa ʼn dreuʼ hedna meꝺ Dzhûan: Na meꝺ e vêster rei ꝺem ha me veꝺn lavarel ꝺîz: Kemereuʼ ꝺan meꝺ Dzhûan. Nenna meꝺ e vester; Kebmer uîth na ray ostia en tshei lebma vo dên kôth demidhyz dho bennen iyᵹk.

9. Enna dzhei a varᵹidniaz rag bledan moy. Ha pa ꞇhera diuaꝺ an vleꝺan e uaster dhrôz an trei penz. Mîr Dzhûan meꝺ e vester: ẏbma ꝺa ᵹuber: bez mar menta rei ꝺem arta me a ꝺeska ꝺîz an ᵹuelha point a skîanz òl.

10. Pa ʼn dreu hedna meꝺ Dzhûan. Na meꝺ e vester rei ꝺem; ha me a lavar ꝺîz: Kemereuʼ ꝺan meꝺ Dzhûan. Nenna meꝺ e vester: Bedhez guesgyz dhiueth, ken gueskal enueth, rag hedna yu an guelha point a skîans oll.

11. Lebmen Dzhûan e na vendzha servia na velha, bez e vendzha maz teua ꝺa e urêg. Na meꝺ e vêster reuʼ maz hiꝺu, ha ma gurêg vî a pobaz metten; ha hei ʼra guîl tezan ragez, ꝺɐ ꝺa ʼurêg.

12. Ha an dzhei a uẏraz an naw penz en dezan. Ha po ʼriᵹa Dzhûan kẏmeraz e kidmiaz; ẏbma meꝺ e vester, ma tezan raᵹez ꝺɐ ꝺan dre, ꝺa ꝺa ʼurêg: Ha po tî a ꝺa urêᵹ an moiha lûan uarbàrh; nenna gʼreuʼ tèrhi an dezan ha na henz.

13. Kibmiaz têᵹ e kemeraz, ha tiụa ha tre e trevaliaz; ha uar an ꝺiuaꞇ e rig dɐz ꝺa Gûn St. Eler. Ha enna ev a vettiaz ᵹen trei vertshant a Trerîn (tîz plêu) tɐz dre mez an fêr Karêsk.

14. Ha Dzhûan ameꝺ an dzhei, diou ᵹennan nei: Lûan oan nei ꝺɐ ʼᵹẏz ᵹuelaz huei. Pòlîa ve ti mar bèl?

15. Ameꝺ Dzhûan, me a ve servia ha lebmen ꞇeram mɐz drê ꝺa a urêg. Ha meꝺ an dzhei, eụz bàrha nei; ha uelkom ti a vêꝺ.

16. An dzẏi a kymeraz an vòr noueꞇ, ha Dzhûan a ᵹuiꞇhaz an vòr ᵹoꞇ.

17. Ha mɐz reb Kêou Tshoy Uun, ha nagô an vartshants ᵹillyz pel ꝺoart Dzhûan; bez leddarn a glenaz ort an dzhei.

18. Ha an dzhẏi a ꝺallaꝺaz ꝺa ʼuîl krei: Ha ᵹenz an krei a ʼryᵹ an vartshants guîl; Dzhûan a greiaz aueꞇ; Leddarn, leddarn!

19. Ha ᵹenz an krei a ʼrîᵹ Dzhûan guîl, an ledran a forsakiaz an vertshants: Ha po ʼryg an dzhei ꝺɐz ꝺɐ Varha Dzhou, enna an dzhei a vettiaz arta.

20. Ha Dzhûan amedh an dzhei: Sendzhyz ôn nei ꝺɐ huei: Na vîa ragoh huei nei a vîa tîz oll dizurêyz. Dîz barha nei, ha uelkẏm tî a vêꝺ.

21. Ha po ʼrŷᵹ an ꝺzhei ꝺɐz ꝺɐʼn tshei lebma gôꞇfîa an dzhei ostia; ameꝺ Dzhûan me dal ᵹuellaz an ôst an tshei.

22. An ôst an tshei ameꝺ an dzhẏi: Pe ʼntra venta guîl ᵹen an ôst an tshei? ẏbma ma ᵹen an ôstez nei ha yẏꝾk eu hei: mar menta guellaz an ôst an tshei, kî ꝺa ʼn ᵹeᵹen, ha enna ti an kâv.

23. Ha po ʼryz e ꝺaz ꝺɐ ʼn ᵹeᵹen; enna e uelaz an ôst an tshei; ha dên kôꞇ o ê, a guadn, a trailia an bêr.

24. Ha ameꝺ Dzhûan, ẏbma na vadna vi ostia bez en nessa tshei. Na huâꞇ mêꝺ an dzhei. Gurâz kona abarhan nei, ha uelkym tî a vêꝺ.

25. Lebmen an hostez an tshei, hei a kẏnsiliaz ᵹen nebyn vanah a erra en tre, a ꝺɐ destrîa an dên kôꞇ èn guilli en termen an noz, a resta an dzhẏi sẏppozia; ha gɐrra a fout uar an vertshants.

26. Ha po thera Dzhûan en guilli, therra tól en tâl an tshei; ha ev a uelaz gulou. Ha e savaz amʼàn amez e uili; ha ev a ᵹlẏụaz an mannah laveral. Ha trailiaz e ᵹein ꝺa an tɐl; martezen (ameꝺ ev) ma nebónen en nessa tshei, a ʼryᵹ uelaz aᵹen haᵹer oberou. Ha ᵹenz hedna, an guadn-ᵹyrti ᵹenz e follat a ꝺestrîaz an dên kôꞇ en guili.

27. Ha ᵹenz hedna Dzhûan ᵹenz e golhan, trohaz (der an tol) mêz a kein gûn an manah pîs pŷrround.

28. Ha nessa metten an guadn-ᵹyrti, hei a ꝺalasvaz ꝺɐ ʼuîl krei ter ꝺa e thermâz hei deztrîez: Ha rag na erra dên na flôh en tshei bez an vertshantz, an dzhei ꝺal krêg ragta.

29. Enna an dzhei a vea kemeryz, ha ꝺa an kloχ-prednier dzhyi a ve lediyz: Ha ụar an diuedh Dzhûan a ꝺêꞇ uarʼ a ᵹo phidn.

30. Ha Dzhûan medh an dzhei ma kalliz lùk ꝺa nei: Ma aᵹen ost nei destrîez nehuer ha nei dal krêg ragta.

31. Huei òꞁ? mêr a huei an Iutîziou (a meꝺ Dzhûan) ᵹyr tero an ꝺiz rag riman a ʼryg an bad-ober?

32. Piua ɐr meꝺ an dzhei? ꞇîu a ʼrŷᵹ an bad-ober? Piu a ʼrŷᵹ an bad-ober? Meꝺ Dzhûan: mar nyz medra ꝺeffa previ peu a ʼrŷᵹ an bad-ober; mî a vedn krêᵹ raᵹta.

33. Laverouʼ ꝺanna meꝺ an ꝺzhei. Nehụer meꝺ Dzhûan, po ꞇera vi itta ʼo guilli, mî a uelaz gulou, ha mi a savaz amʼan: ha ꞇera tol en tâl an tzhei.

34. Ha nebyn Mânah a trailiaz e ᵹain uar bidn an tùꞁ. Martezen meꝺ ev ma nabonnen en nessa tshẏi a el guelaz aᵹen haᵹeroberou.

35. Ha ᵹenz hedna ᵹen a holhan me a trohaz pîs, der an tol mez a kein gûn an manah; pîs pyrround. Ha rag ᵹîl a ᵹiriou-ma ꝺɐ vɐz prêvez; ybma ma an pîs et a phokkat ꝺɐ vɐz guelyz.

36. Ha ᵹenz hedna an vartshants a vî frîez: ha an vènin ha ʼn manah a vî kemeryz ha kreᵹyz.

37. Nenna an dzhei a ꝺeꞇ uarbàrh mez ꝺa Varha Dzhou; Ha uar an diuaꝺ dzhei ʼryg dɐz ꝺz Kuz karn na huìla en Borrian.

38. Nenna thera vòr ꝺiberh; ha an vartshants a vendhza arta ꝺa Dzhûan maz dre barh an dzhei; bez raᵹ an termen e na vendzha; mèz e vendzha mɐz dre ꝺa e urêg.

39. Ha po ꝺo ev ᵹilliz ꝺort an vartshants ev a dhelledzhaz an termen mal ꝺa va prêv erra e urêg guiꞇa kẏmpez et i ᵹever: erra po nag erra.

40. Ha po ʼrŷg e dɐz ꝺan darraz, ev a vendzha klouaz ꝺên aral en ᵹuili: Ev a uaske e dɐrn uar e ꝺàᵹier ꝺa ꝺestrîa an dhêau. Bez e brederaz ter goꞇa ꝺoꝺo bɐz aviziyz ꝺiueꞇ ken guesgal enueꞇ.

41. Ha ev a ꝺêꞇ a mês arta; ha nenna e gnakiaz. Peua ez enna en barʼ Deu ameꝺ hei.

42. Thera vi ẏbma meꝺ Dzhûan: Re Farîa pîua gloụ vi meꝺ hyi? Mar sô huei Dzhûan, dîaụ tshyi. Doụoy an gòlou ꝺanna, meꝺ Dzhûan: nenna hei a dhorôaz an golou.

43. Ha po ʼryg Dzhûan daz tshei, mêꝺ ev po ʼryᵹ avî dɐz ꝺɐ ʼn dɐrraz, me a venzha klẏụaz dên aral en guili.

44. Ha Dzhûan meꝺ hyi, po ʼryᵹo hụei mɐz ker, thera vi ᵹillyz trei mîz ᵹen ʼhlôh; ha lebmen ma ꝺa nei meppig huêᵹ en guili, ꝺa ꝺeu robo gor zêhez.

45. Meꝺ Dzhûan me vedn laveral ꝺiz. A vester ha a vestrez roz ꝺem tezan ha lavèraz ꝺem; Pan vo mî ha ʼm gʼrêg an moyha lûan uarbàrh ꝺo terri an dezan, ha na henz: ha lebmen ma kaz ꝺɐ nei raᵹ bɐz lûan.

46. Nenna dzhei a dorhaz an dezan, ha ꞇera nâu penz en dezan. Ha an mona an dzhei a gavaz; ha ʼn bara dzhei a dhabraz; ha na ve idn frôth na mìkan na trauaran nôr vez. Ha an della ma diuaꝺ me daralla ꝺoꝺans.


Phrases

Original SWF Translation
THE LORD'S PRAYER IN ANCIENT CORNISH.

Pydzhadou a'n Arluyth.

AN Taz ny es yn nêf, bethens thy hannow ughelles, gwrênz doz thy gulaſker: Bethens thy voth gwreîz yn oar kepare hag yn nêf. Ro dhyn ny hithow agan peb dyth bara; Gava thyn ny agan cam, kepare ha gava ny neb es cam ma erbyn ny: Nyn hombrek ny en antel, mez gwyth ny the worth drok: Rag gans te yn an mighterneth, an creveder, hag an' worryans, byz a venitha. An dellna ra bo.

THE LORD's PRAYER IN MODERN CORNISH.

Padar a'n Arluth.

AGAN Taz leb ez en nêv, benigas beth de hanno, gurra de gulaſketh deaz, de voth beth gwrêz en' oar pokar en nêv. Ro dony hithow agan pyb dyth bara; Ha gava do ny agan cabmow, pokara ny gava an gy leb es cam ma war bidn ny: Ha na dege ny en antail, buz gwitha ny dort droge: Rag an mychteyrneth ew chee do honnen, ha an crêvder, ha an 'worryans, rag biſqueth ha biſqueth. An dellna ra bo.

THE CREED [IN ANCIENT CORNISH]

Cregyans a'n Cannaſow Chriſt.

ME a credy yn Dew an Taz Olgalluſter, gwrêar an nêf, hag an' oar; hag yn Jeſus Chriſt y vab y honon, neb ef theravas the Vrenans dryth an Speriz Sans, Denethys a'n Gwerches Vary, galarowdges yn dan Pontius Pilat, gorris war an growſe the merrans, marrow, hag ynclythys, thyn iffarne ef a ellas, an treſa dyth ef a the tharas yn nefefa ughellas, hag an barth dyghow dorn Dew an taz olgalluſter ynna ow ſethe, alena ef a vyn doz the ry brez war beugh, ha marrow. Me a credy yn Speriz Sanz, bos ſanz egloz yn peſe, cowethyans a'n ſanzow, dewhyllyanz pehoſow, thethoryanz a'n corf, ha bewnans heb dywath. An dellna ra bo.

THE CREED [IN MODERN CORNISH]

An Credgyanz a'n Abeſtelath.

ME a credgy en Dew an Taz Olgalluſack, gwrêar a'n nev, ha an' oar, ha en Jeſu Chrêſt e mab honyn, an Arleth ny leb vye a humthan der an Speryz Sanz, Gennez a'n Gwerchez Vary, galarowedges dadn Pontius Pilat, vye a crowſes, maro, ha inclythys, ef gath an dor do iffarn, an fridga dyth ef deravas arta dort an marrow, ha gath man do nêv, ha ſetha war dorn dyhow a'n taz olgalluſack, ha a lena ef ra doaz do ry brez war bew, ha marrow. Me a credgy en Speriz Zanz, en eglez ſans drez en bez, an cowethyans a'n zanzow, ha an dehilianz a'n pehazow, an deraffa arta a'n corf, ha an bewnanz heb dywath. An dellna ra bo.

THE TEN COMMANDMENTS [IN ANCIENT CORNISH]

An Dêk Aradow.

ME yw an Arluth thy Dew, neb es droz the vêz an Tyr Mitzraim, the vês a'n Chy Habadin.

I. Te nyn vyth thys Dewyow eraill mez me.

II. The nyn 'wra thys honon havalder trehys vyth, nyn havalder a travyth es yn nêf a wartha, nyn oar a wollas, nyn dowr es yn dan an oar; te nyn ras pleghy the remma, nyn dege colon debar the remma: Rag me an Arluth thy Dew, yw Dew a ſor, ha vyn towle pehoſow an Tazow war an ffledgiow bys an treſa, ha'n peſwerra denythyans; mes vyn diſquethas kerenſe the milliow an neb es ow cara, ha es gwithe ow germynadow.

III. Te nyn ras towle hannow a'n Arluth thy Dêw the ſkul, rag an Arluth nyn ſyns hemma leal, neb es towle y hannaw the ſkul.

IV. Perhgoh the gwithe ſanz an dyth Sabboth; whey dythiow te 'wra whêl, hag a 'wra myns es thys dhe wyll, mez an ſythvas dyth yw an Sabboth a'n Arluyth thy Dew: yn dyth na te nyn 'wra ehan a whêl; te, nyn thy vab, nyn thy mergh, nyn thy lodnow, nyn thy dean uncouth; nyn travyth es yn barth chy thy darazow. Rag yn whegh dythyow Dew a 'wras an nêf, ha'n oar, ha'n more, ha myns es ythens y; ha poweſes an ſeythvas dyth, hag an ughelehas.

V. Te ra dege colon debour brog thy taz, ha thy mam; mollough thy dythyow boz hŷr yn tŷr, es reys thys ganz an Arluth thy Dew.

VI. Te nyn ras latha mab dên.

VII. Te nyn ras cowetha gans gwrêk dên arall vyth.

VIII. Te nyn ras laddra.

IX. Te nyn ras cows ger gow erbyn thy contrevak.

X. Te nyn kymener hyrath warlyrgh chy thy contrevek, nyn warlyrgh y gwrêk, nyn warlyrgh dean whêl, nyn warlyrgh y maythys, nyn y udgian, nyn y aſen, na travyth an pew ef.

Kemer truath a honyn, Dew mêr, ha ſcrif ol remma thy haradow parth chy agan colonnow, ny thy bys, Yn hanow a'n taz, ha'n mab, ha'n ſpyris ſans. Andellna ra bo.

THE TEN COMMANDMENTS [IN MODERN CORNISH]

An Dêk Guraminadow Dêw.

DEW a cowzas an gerriow remma, ha lavarraz, tho ve an Arleth de Dew, neb a droz dêz vêz a'n Tyr Mizraim, vez a'n Chy Gwaſanaeth.

I. Na na chee gawas Dewyow eraill mez ve.

II. Na ra chee geil do de honan havalder trehez vyth, na havalder a'n travyth es en nêf a wartha, po en 'oar a wollaz, po en dower dadn an oar; na ra chee plegy an dor dothynz, na ge worry: Rag tho ve an Arleth de Dew, ow Dêw a ſŷr, a dry pehazow a'n tazo war an fflehaz trelebba an tridga, ha padgwerra hênath; nebma na ello pertha ve, ha diſquethes truath do milliow neb ez a cara ve, ha gwitha ow gurhemynadow.

III. Na ra chee kymeraz hanno a'n Arleth de Dew heb otham, ragan Arleth na vedn ſinzhy e dipêh, neb es komeres e hanno engwag.

IV. Periko bra chee gwitha ſanz an Dyth Sabbath; whey dythiow cheê wra wheel, ha 'wra mens es dêz do geil, mez an feithas dyth yw an Sabbath a'n Arleth de Dew: Enna chee na wra ehan a wheel; chee, ha de mab, ha de merh, de gwaz, ha de maithez, de lodnow, ha dean uncouth; lebes gyi de porthow. Rag en whêh dythyow an Arleth a 'wraz nêf, ha'n oar, an mor, ha mens tra es ettans; ha poweſas an ſeithvas dêth, raghedna an Arleth a benigas an ſeithv'as dyth, ha rig geil e zanz.

V. Gwrâ perthi de taz, ha de mam; mal de dythiow bethenz hŷr war an tŷr, neb an Arleth de Dew ryes dees.

VI. Na ra chee latha dean veth.

VII. Na ra chee gorwetha gen gwrêg a'n dean aral.

VIII. Na ra chee laddra.

IX. Na raz tiah gow warbidn de contrevak.

X. Na ra chee gawas 'whanz warlyrgh chy de contrevack, na ras gawas chwanz warlyrgh gwrêg de contrevack, na e dean wheel, na e moze wheal, na e udzheon, na e rounzan, na traveth peth yw e'.

Arlwyth, kebmer truath war a ny, ha ſcrepha ol remma de aradow parth chy agan colonow, ny a peidgy thyz. An dellna ra bo.

MOTTOES AND SENTENCES IN VULGAR CORNISH
Gwrâ chee gofen ſkîans a Dêw. Do thou ask wisdom of God.
En Hâv, perkou Gwâv. In Summer, remember Winter; i.e. in prosperity think on adversity.
Gwrâ kelmy ow colon dez. Knit my heart to thee.
Car Dêw reyz pub tra. The love of God gives every thing.
Betho why fŷrah neſſa. Be you wiser next.
Gurra ny tedna pokâr. Let us draw equally.
Bethoh fŷr, ha heb drok. Be you wise, and without guile.
Ena, ha corf, ſinzhow lahes Dêw. Soul and body, hold fast (or adhere to) the laws of God.
Bethes gwaz vâz, ha leal. Be thou a servant good, and true.
Gwrêz dah, chee gwaz vâz, ha leal. Well done, thou good and faithful servant.
En metten pan a why ſevel, why rez cawſe tha guz taz, ha guz damma, wor a guz pedndowlin - Bednath Deew, ha an bedneth war a vee, me a pidge thu Deew. In the morning when you rise, you must say to your father and your mother, upon your knees - The blessing of God, and a blessing upon me, I pray to God.
Gorthys re vo Dêw an tâz. Worship be to God the Father.
Rag tha karenſa, tâz Kêr. For thy love, dear Father.
Der taklow minniz ew brez teez gonvethes, avelan tacklow broaz: dreffen en tacklow broaz, ma an gymennow hetha go honnen; bus en tacklow minnis, ema an gye ſuyah hâz go honnen. By small things are the minds of men discovered, as well as by great matters: because in great things, they will follow their own nature.
Gwrâ, O Mateyne, a tacklow ma, gen an gwella krêvder, el boaz pideeres an marudgyan a go terman; ha an tacklow a vedn gwaynia klôs theez rag nevera. Do, O King, those things which, with the best strength, may be thought the wonders of their time; and those things will gain glory to thee for ever.
Po rez deberra an bez, vidn heerath a ſeu; po res dal an vor, na oren pan a tu, Thuryan, houl Zethas, go Gleth, po Dihow. When thou comest into the world, length of sorrow follows; when thou beginnest the way, 'tis not known which side, East, West, to the North, or South.
Dibre mor-gi en mîz Mea, rag dho geil maw. Eat a sea-dog (the dog-fish) in the month of May, for to make a boy.
Heb dalatha, na duatha. Without beginning, or end.
The voth re vo collenwus. Thy will be done (or fulfilled)
Goribow ol pub onyn. Answer every one.
Me a 'wortheb thys henna. I will answer thee this.
Me a vyn gaueth dewhans. I will contrive quickly.
Whanzach nyn gyw a travyth. Desirous he is not of any thing.
Hithow gwrâ, gen ſkîanz da. Today act with right knowledge.
Stean San Agnes an guella ſtean en Kernow. St. Agnes tin is the best tin in Cornwall.
Frank ha leal etto ge. Frank and loyal art thou. (Earl of Godolphin's motto)
Boſco Paſcho Karenza Venza. (Lord Viscount Falmouth's motto)
Karenza Whelas Karenza. Love worketh (or seeketh) love. {Mr. Polwhele's motto, his French one being Amour veut Amout)
Kenz ol Tra, Tonkin,

Ouna Dêu Matern yn.
Deſke tha vos daa.

Tonkin, above all thing,
Fear God in the King.
Learn to be good. (Mr. Tonkin's motto)
A COLLECTION OF PROVERBS, RHIMES, &c.

An Lavor gôth ewe lavar gwîr,
Ne vedn nevera doas vâs a tavaz re hîr;
Bes dên heb tavaz a gollas e dîr.

The Old saying is a true saying,
Never will good come from a tongue too long;
But a man without a tongue shall lose his land.

Ez kêz? ez, po neg ez; ma ſêz kêz, Dro kêz; po negez nêz, dro peth ez. Is there cheese? is there, or is there not? if there be cheese, Bring cheese; if there's not cheese; bring what there is.

Sâv a man, kebner tha li, ha ker tha'n hâl;
Mor-teed a metten travŷth ne dâl.

Get up, take thy breakfast, and go to the moor*;
The sea-tide of the morning is nothing worth. (This proverb is spoken in St. Just in Penwith, where are both fisherman and tinners.
(* That is, go and work to Tin; they call that especially going to Moor, when they work on the Stream Tin.)

Karendzhia vendzhia,
Ravaethiaz na vendzhia.

Good will (or, love) would do it,
Covetousness will not do it.
(These four I had from Mr. Lhuyd, when he was in Cornwall. -Tonkin)

Cabm-thavaz en mettyn, Glaue boz etten. A krooked token (i.e.) a rainbow) in the morning, Rain is in it (i.e. foretels rain.)

Kenſa blethan, byrla a' baye;
Neſſa blethan, lull a' laye:
Tridgya blethan, comero ha doga;
Peſwarra blethan, mollath Dew war ev reeg dry hy uppa.

The first year, hugg and kiss,
The next year, lugg and laye: (lull a by'e.)
The third year, take and bring;
The fourth year, the curse of God on him that brought her here.

Rowſa nebaz, ha rowſa da;
Mêz rowſa nebaz an gwella.

Speak little, and speak well;
But to speak little is best.

Cuſal ha têg, sîrra wheage, Moaz pell. Soft and fair, sweet Sir, Goes far.
Re a ydn dra ny dal traveth. Too much of one thing is good for nothing.
THINGS OCCURRING IN COMMON DISCOURSE AND CONVERSATION, RELATING TO COUNTRY AFFAIRS, TIN, THE FISHERY, HUSBANDRY, &c.
Metten dah tha why. A good morning to you.
Elo why clapier Kernuack? Can you speak Cornish?
Me ellam. I can.
Fatla ello why geil? po, fatla gan a why? How do you do? or, How is it with you?
Dah, durdalatha why. Well, I thank you.
Etho ve por loan tha gwellas why a metten ma. I am very glad to see you this morning.
Tho ve loan guz gwellas en ehaz dah. I am glad to see you in good health.
Tho ve loan tha clowas thort why. I am glad to hear from you.
Pan a priz rag hearne? What price for pilchards?
Priz dah. A good price.
Deez ubba do gawas an dega? Come you here to have the tithe?
Thera ve cara why en colon, betha why lawanneck. I love you in heart, be you merry.
Bene tu gana. Farewell.
Hagar awell, ha auel teag. Bad, or foul weather, and fair weather.
Yein kuer, tarednow, ha golowas, er, reu, gwenz, ha clehe, ha kezer. Cold weather, thunder, and lightning, snow, frost, wind, and ice, and hail.
Bennen vâz, ha dre-maz. The good woman, and the good man, i.e. the bride and bridegroom.
Ma hy a humthan. She is breeding.
Hodda nag ew vâz. She is not good.
Tho ve guz gavaz izal. I am your humble servant.
Gwag o ve, ra ve gawas haunſell? I am hungry, shall I have breakfast?
Gora an bara en foarn. Put the bread in the oven.
En an bara pebes luck? Is the bread bak'd enough?
Gorah tees en an ſkeber tha druſhen. Put men in the barn to thrash.
Gorah an voſe tha ſhakiah an kala. Put the maid to shake the straw.
Gorah oh tees tha'n fer tha guarra ohan. Put my men to the fair to sell oxen.
Dry dre an mona, ha perna muy. Bring home the money, and buy more.
Bargidnia gen dean da moſe da whele ſtên. Bargain with a man to go to work tin, or to a tin-work.
Ry tha ſtêner dech pens en blethan. Give to a tinner ten pounds a year.
Coria an ſtuff ſtênes tha an ſtampes. Carry the tin stuff to the stamping-mill.
Cariah an ſten tha an foge. Carry the tin to the blowing-house.
Eſe leath luck gen veu? Is there milk enough with the cow?
Whelas tees tha trehe keſow. Look men to cut turf.
Whelas poble tha trehe ithen. Look people to cut furze.
Moas tha an gove tha hernia an verh. Go to the smith to shoe the horses.
Gora an ohan en arder. Put the oxen in the plow.
Aras an kenſa an todn. Plow first the lay.
Gora an ſoch, ha an troher, tha an gove. Put the shear, and coulter, to the smith.
Gora an dens harraw tha an gove tha lebma. Put the harrow tines to the smith to sharpen.
Danen rag teeſe tha trehe gorra. Send for men to cut hay.
Whelas megouzion tha medge an îffe. Look reapers to reap the corn.
Whelas colmurian tha kelme an îffe. Look binders to bind the corn.
Moſe tha an mor tha catchah pyzgaz. Go to sea to catch fish.
Tedna cans mil war bar. Draw in an hundred thousand together.
Vedo why maoz dho trig? Will you go to the strand? i.e. to gather oysters upon the mud, or sand, when the sea is out on the ebb.
Me a menja moaz tre, mor menta? I will go home, if thou wilt.
Menjam. I will.
NUMBERS
Onen one
Deau two
Trei three
Padzar, Pider four
Pemp five
Wheh six
Seith seven
Eath eight
Naw nine
Dêag ten
Ednack eleven
Dowthack twelve
Tarthack, Trethek thirteen
Puzwarthack fourteen
Pemdhak fifteen
Huettag, Whettak sixteen
Seitag seventeen
Eatag eighteen
Nawnzack nineteen
Iganz twenty
Wonnan war iganz twenty-one; i.e. one upon twenty, &c.
Dêg war niganz thirty; ten upon twenty.
Duganz forty
Dêg ha Duganz fifty
Tri Iganz sixty
Padgwar Iganz eighty
Padgwar Iganz ha Dêk ninety
Kanz one hundred
Mill a thousand
Kenza the first
Neſſa the second
Pregna the third
Peſwara, Padzhuera the fourth
Pempaz the fifth
Wheythaz the sixth
Seythaz, Seithvas the seventh
Eathas the eighth
Nawas the ninth
Deagvas the tenth
Eden dêgvas the eleventh
Dow dêgvas the twelfth
Par dêgvas the thirteenth
Paſwar dêgvas the fourteenth
Pemp dêgvas the fifteenth
Wheh dêgvas the sixteenth
Seith dêgvas the seventeenth
Eath dêgvas the eighteenth
Naw dêgvas the nineteenth
Iganz vas the twentieth
THE NAMES OF THE TWELVE MONTHS
Mîs-Genver January, i.e. Tenaer, cold air month.
Mîs-Huevral February, i.e. Huevral, the whirling month.
Mîs-Merh March, i.e. the horse month, when the Gauls began to set forth with horses to war.
Mîz-Ebrall April, i.e. Ebrilly, the primrose month; or, A brilly, the mackerel month, when the Gauls and Normans set out to go to sea for catching mackerel
Mîz-Mê May, i.e. the flowery month
Mîz-Ephan June, i.e. the Summer month; or, head of Summer
Mîz-Gorephan July, i.e. the chief head of the Summer month
Mîz-East August, i.e. Eausti, the month to get in harvest
Mîz-Guedn-Gala September, i.e. the white straw month
Mîz-Hedra October, the watry month; or, month of courage. - I prefer the first.
Mîz-Diu November, i.e. the black month
Mîz-Kevardhin December, i.e. the month following the black month; or, the black month. - In Armoric, Mis-Querdu, the month also black.
ONE PARSON'S CERTIFICATE TO ANOTHER, TO MARRY A COUPLE, WHOSE BANNS HAD BEEN CALLED.

Drake Proanter Eaſt, the Toby Trethell.
Demytho Jowan an dean
Tha Agnez an bennen;
Rag beneas an gy;
En eglez ny Zelio Tri:
Ha hemma urta ve, rago why
Ha henna demithe gy.

Drake Parson of St. Just, to Thomas Trythell.
Marry John, the man,
To Agnes, the woman,
For they are banned,
In our church three Sundays:
And this from me, to you,
And then, marry them.

Ma leiaz gwreage,
Lacka vel zeage,
Gwell gerres
Vel kommeres;
Ha ma leiaz, bennen,
Pokare an guenen,
Eye vedn gwerraz dege teez
Dendle peath a'n beaze.
Fleâz hep ſkeeanz,
Vedn guile go ſeeanz;
Buz mor crown gy penderi,
Pan dêl go gwàry,
Ha madra ta,
Pandrig ſeera, ha damma?
Na ra henz moaz dan cooz,
Do kuntle go booz;
Buz, gen nebas lavirians,
Eye venjah dendle go booz, ha dillaz.

There are many wives,
Worse than grains,
Better left,
Than taken;
And there are many women,
Like the bees;
They will help bring men
To get the wealth of the world.
Children without knowledge,
Will do (to) their sense,
But if they should consider,
What ought to be their play,
And study well,
What did father, and mother?
They should not go to the wood,
To gather their meat;
But, with little labout,
They would get their meat, and cloaths.

Cowzow do ve,
Che dean mor ffeer,
Do leba ez mear a peath, ha leiaz tîr;
Ha me rig clowaz an poble galarou,
Ta eth reas do chee eithick gwreag dah:
Hye oare gwile padn dah gen tye glân;
Ha et eye ollaz, hye dalveath gowas tane.
Na dalle deez perna kinnis war an ſawe,
Na moaz cuntle an drize dro dan keaw;
Rag hedda vedn boz cowzes dro dan pow:
Gwell eye veyha perna nebas glow;
Ha hedna vedn gus tubm a theller e a râg.
Ha why el evah cor gwella, mor ſeez de brage.
Na dale dien gwile treven war an treath;
Buz mor mennow direvall war bidn an pow yeine,
Why dal veya gowas an broſſa mine,
Ha ryney vedn dirra bidn mor, ha gwenz.
Na-g-ez drog vyth gwrez, lebben, na kenz.

Speak to me,
Thou man so wise,
To whom is much of wealth, and much land;
And I did bear the people complain,
That there is to thee a huge wife good:
She knows to make cloth good with her wool;
And she must hearth it, she ought to have fire.
Nor ought men buy fuel by the seame,
Nor go to gather the brambles about the hedges;
For that will be spoken about the country:
Better she had bought some coal;
And that will you warm behind and before.
And you may drink best beer, if you have malt.
Nor ought men make houses on the sand;
But, if you will build up against the country cold,
You must have the biggest stones,
And they will last against sea, and wind.
There is no hurt at all done, now, nor before.
(These I had from Mr. Lhuyd; and since, with some difference, from Mr. Gwavas, whose is the translation. -(Tonkin.)

SUPER VEREDICTUM IN LEGE, IN CURIA SCACCARII, 6to Nov. 1728. GWAVAS verſus KELYNACK, et ALIIS.

War an Lavar gwîr a'n Dowthack Tîz pêg a'n Pow Middleſex; ha an Brêz a'n padgwar Barneriow enna.

Pengelly Broaz, ha dowthack tîz,
Rag puſgaz dêk an gyroz brez:
Fraga? Gwîran ath yw an gwella
En pob tra, trea, po-pella.
Ha neſſa, Hale têg, gen lavar fŷr,
Ol poble gwrêz dho adzhan gwîr;
Hellier tubm e helfias reb pul:
Comyns ſkîentek vye glan ol.

On the verdict of the twelve honest men of the County of Middlesex; and the judgment of the four Barons therein.

Pengelly Great, a true sound bell, (that is, a found lawyer)
For the tenth fish gave judgment well:
And Jury honest cap'd the fraud,
When the wise man his nets spread broad. (Peter Downing shewed nets, with fish hung in them, to the Court, with a false interpretation, being himself a defendant.)
Fair hale, with a wife saying, (His similie of wood cut down with an axe, and afterwards with a saw.)
Shew'd all right while tythe was paying;
Warm Chancellor drove close by the mire: (In the mistake of fisherman, that drift-nets had been used, time out of mind, to take pilchards for sale; when anciently used to take bait only.)
Learn'd Comyns trac'd the clean paths higher. (That is, adhered to the reason of the former decree, and the evidence given) -(Mr. Gwavas)

Note. This is far from being a literal translation; which, to make so, must run thus:-
Pengelly Great, and the twelve honest men,
For the fish tenth they gave judgment.
For why? Truth is the best
In every thing, at home, or far off.
And next Hale fair, with a saying wife,
All people made to know the truth;
Chancellor warm he drove near the mire!
Comyns learned was clean all.

TO NEIGHBOUR NICHOLAS PENTREATH

Contrevak Nicholas Pentreath,
Pa reffo why doaz war an dreath
Gen puſcas, komero why 'wyth
Tha geil compez, hedna yw fŷr;
Ha cowz meaz, Dega, Dega,
Enna ew ol guz dega gwîr.

Neighbour Nicholas Pentreath,
When you shall come upon the sand
With fish, take you care
To do right, that is wise;
And speak aloud, Tythe, Tythe,
There is all your true tythe.

ADVICE FROM A FRIEND IN THE COUNTRY, TO HIS NEIGHBOUR THAT WENT UP TO RECEIVE 16,000l. IN LONDON - BY MR. JOHN BOSON, OF NEWLYN.

Kymero 'wyth guz lavarack powz,
Guz agan, ha guz aur;
Ma ladran moz, en termen noz,
Reb vor Loundrez Tur.
An hagar muzi, na ens vâze
Th'ens en kinifer tol,
Dhe meraz, rag an pethes moaz,
Komero 'wyth guz kal.

Take care of your heavy breeches;
Your silver and your gold;
Thieves do go in the night time By the way of London Tower,
The ugly maids are not good,
They are in every hole,
To see for the riches going,
Take care of your *****.

ON A LAZY IDLE WEAVER.

Why ladar gweader,
Lavarro guz pader,
Ha ro man do higa an cath:
Gra owna guz furu,
Hithow po avorou,
Ha whyew boz dean dah whath.

You thievish weaver,
Say your prayer,
And give up to play with the cat:
Do mend your ways,
To-day or to-morrow,
And you may be a good man yet.

VERSES ON THE MARAZION BOWLING-GREEN, AND CLUB.

Ny ol devethes war tŷr glaz,
Dhe gware peliow, rag gun ehaz;
Dibre tabm dah, hag eva badna,
Mal nag wonnen, moaz gwadn trea,
Mez ol krêv, en karenſa vâz,
Dho aras tŷr, ha gunnes hâz.

We all come upon green land,
To play at bowls, for our health;
To eat a good bit, and drink a drop,
That not one goes weak home,
But all strong, in good friendship,
To plow the land, and sow the seed.

ADVICE TO ALL DRUNKARDS, AND COMPANY

Na reugh eva re,
Mez eva rag guz zehaz;
Ha hedna, muy, po le,
Vedn gwitha corf en ehaz.

Do not drink too much,
But drink for your thirst;
And that, more, or less,
Will keep the body in health.

A CORNISH RIDDLE.

Flô vye gennes en Miz-merh,
Ni trehes e bigel en mis-eaſt;
E a roz towl
Dho Proanter Powle,
Miz-du ken Nadelik.

A child was born in the month of March,
We cut his navel in the month of August;
He gave a fall
To the Parson of Paul,
The black month before the Nativity.
i.e. The Barley was tilled in March, was reaped in August, the Parson of Paul drank the beer made of it in the month of November, and it gave him a fall.

ADVICE TO ALL MEN.

Chee dên krêv, leb es war tŷr,
Hithew gwrâ, gen ſkîans fŷr;
Ha'n Dew euhella, vedn ry,
Peth yw gwella ol rag why.

Thou strong man, who on earth dost dwell,
To-day, with prudence, act thou well;
And God supreme for thee will do,*
What he think best is good for you.
(* literally - will give what is best all for you.)

ANOTHER.

Hithow gwrâ gen ſkîanz da:
An gwîranath ew an gwella,
En pob tra, trea, po pella.

Act to-day with prudence good:
The truth is the best,
In everything, at home, or far off.

A CONCLUDING ONE.

Cara, gorthya, ha ouna Dêw,
An Mateyrn, ha'n lahez, en guz plew:
Ouna Dêw, parthy Mateyrn;
Ha cara goz contrevogion.
An delna ra bo.
PEN.

Love, worship, and fear God,
The King, and the laws, in your parish:
Fear God, honour the King;
And love your neighbour.
So be it.
THE END.
(So far Mr. Gwavas)

A CORNISH SONG.

Pelea era why moaz, moz, fettow, teag,
Gen agaz bedgeth gwin, ha agaz blew mellyn?
Mi a moaz tha'n venton, ſarra wheag,
Rag delkiow ſevi gwra muzi teag.

Pea ve moaz gen a why, moz, fettow, teag,
Gen agaz bedgeth gwin, ha agaz blew mellyn?
Greuh mena why, ſarra wheag,
Rag Delkiow ſevi gwra muzi teag.

Fatla gûra ve agaz gorra why en dowr,
Gen agaz, &c.
Me vedn ſevel arta ſarra wheage,
Rag, &c.

Fatla gûra ve agaz dhy why gen flo,
Gen agaz bedgeth gwin, &c.
Me vedn ethone, ſarra wheag,
Rag, &c.

Pew vedn a why gawas rag ſeera rag guz flo,
Gen agaz, &c.
Why ra boz e ſeera, ſarra wheag,
Rag, &c.

Pen dre vedd a why geil rag lednow rag 'as flo,
Gen agaz pedn du, ha agaz blew mellen?
E ſeera veath trehez, ſarra wheag,
Rag delkiow ſevi gwra muzi teag.

Whither are you going pretty fair maid, said he,
With your white face, and your yellow hair?
I am going to the well, sweet Sir, she said,
For strawberry leaves make maidens fair.

Shall I go with thee pretty fair maid, he said,
With your white face and your yellow hair?
Do if you will, sweet Sir, she said,
For strawberry leaves made maidens fair.

What if I do lay you down on the ground,
With your, &c.
I will rise up again, sweet Sir, she said,
For, &c.

What if I do bring you with child,
With your white face, &c.
I will bear it, sweet Sir, she said,
For, &c.

Who will you have for father for your child,
With your, &c.
You shall be his father, sweet Sir, she said,
For, &c.

What will you do for whittles for your child,
With your white face, and your yellow hair?
His father shall be a taylor, sweet Sir, she said,
For strawberry leaves make maidens fair.

This was the first song that ever I heard in Cornwall; it was sung at Carclew, in 1698, by one Chygwyn, brother-in-law to Mr. John Gross, of Penzance. -(Tonkin.)

Letters

An lavar koth yw lavar gwîr,
Na boz nevra dôz vâz an tavaz re hîr;
Bez dên heb davaz a gollaz i dîr.*

The old saying is a true saying,
A tongue too long never did good:
But he that had no tongue, lost his land.

  • Mr. Lhuyd has published it somewhat differently in his Cornish Grammar.

In Obitum Regis Wilhelmi 3tii Carmen Britannicum, Dialectu Cornubiensi; Ad Normam Poetarum Seculi Sexti.

A British Poem on the Death of King William III, in the Cornish Dialect; After the Manner of the Poets of the Sixth Century.

Kôth-davaz Brethon howl dewedhaz, Prisca Britonum occidui solis lingua, Ancient tongue of the Britons of the setting sun,
Koſgaſow pel, devinow nebaz; Diu obdormivisti, paulioper expergiscere; You have long slept—awake for a little while;
Devinaz an wrma peb gwlaz: Somnum sibi modo excussit quaeque regio: Every land has now shaken off its slumber:
An byz nith glowaz mêz wzaw; A multis seculis te orbis non audivit; For many centuries, the world has not heard you;
Lemmyn lavar, ha nevra taw. Jam tandem loquere, etsi in aevum siles. At last, speak, even if you are silent forever.
Lavar lemmyn, genz ewhal lêv, Loquere modó, altiùs sublatâ voce, Speak now, raising your voice higher,
Hannadzian down, ha garm krêv; Cum suspiriò imo, et clamore forti; With a deep sigh and a strong cry;
Golſowez d'ola pub perhen trêv. Planctum exaudiat tuum cujusque domus incola. Let every house's inhabitant hear your lament.
Lavâr lemmyn, ha Dew pyza, Loquere modó, et Deum exora, Speak now, and pray to God,
Rhag Gwlaz Kernow, triwath gomera: Cornubiae Regionis ut misereatur: That He may have mercy on the land of Cornwall:
Hi thir dho gwitha, hai' hredzianz dha. Conservet Agros, puramque fidem. May He preserve its fields and its pure faith.
Gwlâz Kernow rygollaz hy mâer; Cornubiae Regio praepositum amisit; The land of Cornwall has lost its leader;
Ry gollaz an enizma arluth tàer; Amisit haec Insula Dominum potentem; This island has lost a mighty lord;
An byz gwir-gredzians rygollaz y gledhvaer. Mundus orthodoxs gladii rectorem. The Orthodox world has lost the ruler of the sword.
Gwlâz Kernow rygollaz y gweraz; Cornubia suum perdidit subsidium; Cornwall has lost its support;
Rygollaz Enyz Brethon y Threvdaz: Amisit Britonum Insula Patriarcham: The island of the Britons has lost its patriarch:
Ha 'Rhedzianz gwîr Dadloyar brâz. Et fides vera, assertorem strenuum. And the true faith, its valiant defender.
Koſgardh an dowr, ſquattyow goz rwzow, Aquarum juvenes, retia scindite; Young men of the waters, tear your nets;
Goz golow, goz revow, goz oll ſkaphow; Vela, remos, omnesque cymbas: Sails, oars, and all boats:
Seith mledhan na dhibryw vor-buzow. Per septennium ex mari cibum ne edite. For seven years, take no food from the sea.
Koſgardh an Stên, rowmann goz bolow; Stanni juvens, fossaria ponite; Young men of the tin mines, lay down your tools;
Gwlezow, ravow, palow, pigolow: Ligones, cuneos, rutra, bipallia: Mattocks, wedges, spades, and pickaxes:
Kemero' goſtanow, marhow, ha kledhow. Clypeos accipite, equos, et gladios. Take up shields, horses, and swords.
Tîz meſkat, praga rew gware? Plebs insana, quapropter luditis? Mad people, why do you play?
An dedhma dho horlya neb vâz his kare; Nemo honestus hodie globum vibraret; No honourable man would today cast the dice;
Menz godhez reſon, rhag galar re. Luctus heu nimii si causam nosceret. Alas, if only he knew the cause of such great mourning.
Sevowh a mann, ha klew'mo lavarow: Exurgite, meaque audite verba: Rise up, and hear my words:
Ah hwidlow yw genniv ent re hagarow; Nefandae heu nimis sunt mihi novellae; Too dreadful, alas, are the news to me;
Ha gwarrow goz pennow genz lidziw glâz. Veraenimis, nimis obstupendae, longeq. nimis asperae! True indeed, too astonishing, and far too bitter!
Sevowh a mann, ha ſquattyow goz dillaz, Exurgite, ocyús, et vestes lacerate, Rise up quickly, and tear your garments,
Ha gwllow goz bolow genz dowr an lagaz; Et genas oculari lavata aquâ; And wash your cheeks with the water of your eyes;
Ha gwarrow goz pennow genz lidziw glâz. Et cano capita tigiie cinere. And cover your grey heads with ashes.
Galarvi ni odhaz bez Dew e honan; Dolorem meum non novit nisi ipse Deus; Only God knows my grief;
Gorewhal Dhew, yw trey a wonan: Celsissimus Deus, qui tres est et unus. The Most High God, who is three and one,
Ev ôr klevaz peb kolan wan. In morbum infirmi cujusque novit animi. Knows the sickness of every weak soul.
Gwan an gwenzvi, ha kelmyz yw'n havaz: Languens mihi est spiritus, et lingua ligata: My spirit is faint, and my tongue is tied:
Yn ſkovarn ny'hlew; ny wêl yn lagaz; Neque auris mihi audit; neque videt oculus; My ears do not hear; my eyes do not see;
Ah dallow rag own dhan dôi me kodhrz! Heu! ne in terram cadam, tenete? Alas! Lest I fall to the ground—hold me!
An Màhtern William an byzma eſkaraz: Hunc mundum reliquit Monarcha Wilhelmo: The monarch has left this world for William:
Re vâz dhan dôr Dew nêv ai kemeraz: Qui in terris agat nimis justum coelestis acceptit Deus: God has taken to heaven one who acted too justly on earth:
Kemerez nei keffryz dhoy triwath, hai 'raz. Nos simul recipia sub gratia sua, et misericordia. May He receive us also under His grace and mercy.
An Màhtern William yw marow ſoweth! Monarcha Wilhelmus heu; mortem obiit; Alas, King William has died;
Devêrez ón lemma genz ewhal elaeth; Hinc ab excelsis angelis sublatus: He has been taken up by the angels on high:
Gwae nei an byzma, ni dal tra veth! Vae nobis! hic mundus nequicquam prodest. Woe to us! This world is of no use.
An Màhtern William val eal yw gwryz; Monarcha Wilhelmus angelis factus est aequalis; King William has become equal to the angels;
An urma mi wêl porth nêv ageryz: Tortam coeli jam nunc apertam video: Now I see the heavenly gate opened:
Pella ni olav mwy vel ryg colyz. Jam ampliús lachrymari desinam. I will weep no longer.
Wz dên nag yw hîr, nag yw dâ; Hominis aetas neque longa est, neque tranquilla: The life of man is neither long nor peaceful:
Mahtern ha pohodziak dhan vernaz yn trâ; Morti rex et pauper res est una; To death, king and pauper are the same;
Dhan vewnaz vâz, vedh marnaz gwella. Tantu vitae bonae mora optima. Only the delay of a good life is best.
Oilſow lawr; galarwiſq; row man: Jam satis lachrymatum; atratas erestes exuite: Enough weeping—cast off your mourning garments:
Dew rygemeraz yn whedhan; Unam Deus abstulit nobis arborem: God has taken one tree from us,
Gorthrodhez aral, Maternez Ann. Alteram substutuit, Annam Reginam. But has given another in its place—Queen Anne.
Hy gwredhan yw down; hy hôrf krêv; Alta buic est radix: materies firma; Her root is deep, her substance firm;
Hy ſkryiow byz tyvyz a mann dhan nêv: Coelum usque rami pergant: May her branches extend up to heaven:
Byz own rhag henna war pêb pel trev. Hanc uerbes quaeque longinquae metuant. Let all distant lands fear her.
Dhort henna war Frank, ha war Spân byz owan: Ab hac timeat Hyspania, et Gallia: May Spain and France fear her:
Biz Elzabeth ail: pyr yw i holan Sit altera Elizabetha: mentem gerit integram Let her be another Elizabeth; she has an upright mind
Dhan Zowzan kovaithak, ha leal Brethon. Erga Anglos divites, et fidos Britannos. Towards the wealthy English and the faithful Britons.
Penzivik Kernuak, an ſkrefna ry gwelaz, Cornubiae nobiles, qui hoc videbitis Schediasma, Nobles of Cornwall, who shall see this writing,
Ownow anodha pûb gêr nag yw vâz: Omnia in ipso secùs dicta currigite: Correct everything wrongly written in it:
Rhag pel tîr Powys dhort Por-Enaz. Longè enim abest Pouisiae Regio a Portu Insulae. For truly, the land of Powys is far from Mousehole.

Latin to English translation by ChatGPT, corrected Mousehole

ꞇᵹꝺẏɐʼụ ôâ ſ Æ æ

Notes

Links

Reference